Eski Enerji Bakanı Hilmi Güler’in desteğiyle kurulan BOREN’in eski YK
Başkanı Prof. Dr. Mehmet Sabri ÇELİK’i Bizbize Konuşmalarda ağırladık.
Katma Değer Uç Ürünlerde
Dünya’daki rezervlerin %72’sinin Türkiye’de, üretimde %42’lik paya sahibiz, tüm sahalar 1978’de millileştirildi ve ETİ Maden’e devredildi. Ülkemizde Balıkesir, Kütahya, Bursa (Kestelek) ve Eskişehir illerinde bulunan BOR üretiminde ETİ Maden’in toplam cirosu 600 milyon $, toplam dünya üretimi de 2 milyar $ civarlarında; “fakat esas katma değer uç ürünlerde” diyor Çelik ve ekliyor “Türkiye’deki Özel Bor ürünleri (uç) BOREN ile ortaya çıktı ve dünyada en az 50 milyar $’lık bir potansiyel söz konusu şu anda; fakat kimse gerçek değeri bilemiyor; çünkü paylaşılmıyor bu bilgiler”.
CAM Sektörü Lider
%35’lik kullanım ile cam sektörü lider, ardından %23 ile deterjan ve %17 ile seramik geliyor. Dünyada da durum aynı, %50 ile cam, %10 ile deterjan ve %16 ile seramik.
2000’den sonra ham olarak satışı yapılmıyor
Sürekli olarak kamuoyunun gündemi meşgul eden borların gemilerle yurtdışına satılması olayına da değinen Çelik, 2000’den sonra bu şekilde birşeyin söz konusu olmadığını ifade etti.
Her Derde Deva Bir Ürün
Bor katkılı çimento; daha yüksek mukavemet, nötron tutma özelliği yüksek, su geçirgenliği düşük, hidratasyon ısısı daha düşük gibi özelliklere haiz ve 5-6bin ton kadar üretimi olmuş. Dünyada benzeri olmayan bu ürünün pilot çalışmaları devam etmekte, Ordu yakınlarından 1 km’lik bir beton yolda kullanılmış.
Tarım bor; US Boraks şirketi tarafından da üretilen tarım bor için 7 üniversiteye araştırma projesi verilmiş ve verimlilikte %3-40 arası bir artış sağlanmış. TAGEM Türkiye bor haritasını çıkartıyor.
Ahşap bor; yanmaya dayanaklı odun üretimi, çalışmaları devam etmektedir.
Çinko borat, alev geciktirici olarak, boyalarda, ahşaplarda kullanılabiliyor. 900 oC’ye kadar dayanıklı olduğu gözlenmiş. Ticari üretime hazır.
Bor nitrür; çok uç bir ürün olan bor nitrür yağlayıcı ve sürtünmeyi azaltıcı etkisiyle dikkat çekiyor, Prof. Dr. Ali Erdemir ve İTÜ işbirliği ile geliştirilen ve ABD patentli olan sürtünmeyi sıfıra yakın hale getiren ürün da bundan yapıldı.
Bor karbür; savunma sanayisinde tank, zırh kaplama olarak kullanılan ürün, ileri seramiklerde ve uzay sanayisinde de kullanılmakta olup İTÜ Makine’dan bir hoca bunun üzerine çalışmaktadır; fakat henüz üretimi yapılamamış.
Sodyum Bor Hidrür, çok iyi ağartma yapabilme özelliğinde olan bu ürünün üretimi için Tübitak MAM’a proje verildi, pilot tesis kuruldu, üretim de gerçekleştirildi; ama pazarlanamadı.
Yakıt pili; önce 100, daha sonra da 1000 watt’lık bir güce sahip pil üretimi yapıldı MAM’da, 4-5 bin Watt’a çıkartılmalı ki araçlarda kullanılabilirsin. Yakıt pili, kimyasal enerjiyi direk olarak elektrik enerjisine dönüştürmektedir.
MgB2 (süper iletken); bor tabanlı manyetik bir malzemedir, rakipsiz bir iletkenliğe sahiptir ve hızlı trenlerde bunlar kullanılmaktadır. Toz halinde üretimi ülkemizde henüz gerçekleştirilmemiş.
Elementer Bor (B); 1500 oC’de alaşımlama ile üretilen elementer bor, dünyada 200 ton kadar üretilmektedir, geleceğin yakıtı bütün roketlerde bunlar kullanılmaktadır. Isıl değeri yaklaşık olarak 16670kcal/kg iken sıradan bir yakıtın ısıl değeri 1000/kcal/kg’dır.
Değerlendirme
Kendini adamış, özel gayretli kişileri gerektiren bu çalışmaların yapılabilmesi için BOREN, Enerji Bakanlığı ve şirketler ortak olarak çalışabilmelidirler, aksi takdirde ne üretimde ne de pazarlamada başarılı olunamayacaktır. Bakanlık madenlerle de acil olarak ilgilenmelidir.